Trung Đông 24 giờ qua: Mỹ - Iran tiến sát thỏa thuận lịch sử, eo biển Hormuz vẫn là “ngòi nổ” toàn cầu

Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận ngừng leo thang

Reuters, AP và Al Jazeera đồng loạt cho biết Washington và Tehran đang tiến rất gần tới một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt vòng xoáy đối đầu kéo dài suốt nhiều tháng qua. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận hiện đã được “đàm phán phần lớn”, song nhấn mạnh Washington “không vội vàng ký kết” khi nhiều điều khoản cốt lõi vẫn còn tranh cãi. 

Theo các nguồn tin quốc tế, nội dung đàm phán hiện tập trung vào:

• việc mở lại eo biển Hormuz; 
• kiểm soát lượng uranium làm giàu của Iran; 
• nới lỏng phong tỏa hàng hải; 
• lộ trình giảm trừng phạt kinh tế đối với Tehran. 

Đổi lại, Mỹ muốn Iran chấp nhận cơ chế giám sát hạt nhân nghiêm ngặt hơn và hạn chế ảnh hưởng quân sự tại khu vực.

Tuy nhiên, Tehran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Reuters dẫn lời các quan chức Iran khẳng định nước này chưa đồng ý chuyển giao kho uranium làm giàu và không chấp nhận đánh mất quyền kiểm soát chiến lược tại Hormuz. 

Eo biển Hormuz tiếp tục là “yết hầu” của kinh tế thế giới

Dù tín hiệu ngoại giao xuất hiện, eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng lớn nhất của cuộc khủng hoảng Trung Đông hiện nay.

Theo Reuters, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hải quân quanh khu vực cho tới khi đạt được thỏa thuận chính thức với Iran. 

Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu và phần lớn khí LNG xuất khẩu từ vùng Vịnh. Chỉ cần lưu thông tại đây bị gián đoạn, thị trường năng lượng quốc tế lập tức rung lắc mạnh.

Trong 24 giờ qua, giá dầu thế giới giảm sâu do giới đầu tư kỳ vọng thỏa thuận Mỹ - Iran sẽ giúp mở lại tuyến hàng hải này. Dầu Brent có thời điểm rơi xuống còn khoảng 98 USD/thùng, mức thấp nhất trong hai tuần gần đây. 

Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo thị trường vẫn cực kỳ mong manh. Chỉ một vụ tập kích tàu dầu hoặc đụng độ quân sự nhỏ tại Hormuz cũng đủ kéo giá năng lượng tăng sốc trở lại.

Reuters cho biết Mỹ phản đối kế hoạch Iran áp phí vận tải qua eo biển Hormuz và coi đây là “tuyến hàng hải quốc tế phải được tự do lưu thông”. 

Israel tiếp tục gây áp lực quân sự lên Tehran

Trong lúc ngoại giao được thúc đẩy, Israel vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng quân sự cao độ.

Theo Reuters và AP, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã trao đổi trực tiếp với ông Trump và tuyên bố Israel “vẫn có quyền tự do hành động trước các mối đe dọa từ Iran”.

Nhiều nguồn tin phương Tây cho biết Tel Aviv lo ngại một thỏa thuận mới có thể giúp Tehran phục hồi năng lực kinh tế và quân sự, tương tự những tranh cãi từng xảy ra quanh thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015.

Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì lực lượng quân sự lớn tại Trung Đông, bao gồm các nhóm tác chiến tàu sân bay, hệ thống phòng thủ tên lửa và không quân chiến lược tại vùng Vịnh. 

Giới quân sự nhận định đây là cách Washington duy trì “đòn bẩy áp lực” trong trường hợp đàm phán đổ vỡ.

Iran siết an ninh nội địa giữa áp lực chiến tranh

Một diễn biến đáng chú ý khác là Iran tiếp tục tăng cường các biện pháp an ninh nội bộ.

Reuters đưa tin Tehran vừa xử tử một người bị cáo buộc cung cấp thông tin quân sự cho Mỹ và Israel trong thời gian chiến sự diễn ra. 

Động thái này phản ánh tâm lý cảnh giác cao độ của chính quyền Iran trước nguy cơ gián điệp và phá hoại nội bộ khi căng thẳng với phương Tây chưa hạ nhiệt hoàn toàn.

Trung Đông bước vào giai đoạn “đình chiến mong manh”

Các chuyên gia địa chính trị nhận định Trung Đông hiện đang ở trạng thái “ngừng bắn chiến lược” hơn là hòa bình thực sự.

Ngoại giao đang được đẩy mạnh vì cả Mỹ lẫn Iran đều chịu áp lực lớn:

• Washington đối mặt áp lực giá năng lượng và bầu cử; 
• Tehran bị bào mòn kinh tế bởi cấm vận và phong tỏa hàng hải. 

Tuy nhiên, những bất đồng cốt lõi về:

• chương trình hạt nhân Iran; 
• ảnh hưởng quân sự tại khu vực; 
• quyền kiểm soát Hormuz; 
• vai trò của Israel; 

vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Điều đó đồng nghĩa Trung Đông vẫn là “thùng thuốc súng” của thế giới, nơi mà chỉ một sai lầm quân sự nhỏ cũng có thể kéo toàn bộ khu vực quay trở lại vòng xoáy chiến tranh diện rộng.