Xét xử vắng mặt trùm Công Minh: Lưới trời lồng lộng, trốn ra nước ngoài không còn là bùa hộ mệnh

Bình luận về sự kiện pháp lý này, TS.LS Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp) khẳng định: "Không thể để việc bỏ trốn ra nước ngoài trở thành một cách thức né tránh trách nhiệm hình sự hoặc tẩu tán tài sản". Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh việc xét xử vắng mặt phải đi đôi với bảo đảm quyền bào chữa và đánh giá chứng cứ một cách thận trọng, khách quan.

Quy mô sai phạm chấn động tại hơn 1.200 dự án

Đánh giá về tính chất của vụ án, TS.LS Đặng Văn Cường cho rằng đây là một vụ án có quy mô đặc biệt lớn và vô cùng nghiêm trọng. Theo hồ sơ cáo trạng, chỉ trong giai đoạn từ 2019 đến 2023, hệ thống doanh nghiệp "sân sau" liên quan đến Công Minh đã trúng thầu trót lọt hơn 1.200 dự án tại 38 tỉnh, thành phố.

Tổng giá trị các hợp đồng lên tới hơn 3.900 tỷ đồng, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước gần 791 tỷ đồng. Riêng cá nhân Nguyễn Công Minh bị cáo buộc đã đút túi trục lợi gần 265 tỷ đồng.

Luật sư Cường chỉ rõ, sai phạm trong vụ án này không mang tính đơn lẻ, bộc phát mà được tổ chức bài bản thành phương thức hoạt động có hệ thống kéo dài. Các bị can đã phân công nhiệm vụ rõ ràng, can thiệp từ khâu lập dự án, xây dựng dự toán cho đến lập hồ sơ mời thầu. Tinh vi hơn, chúng còn bố trí mạng lưới "quân xanh" dày đặc để tạo ra sự cạnh tranh giả mạo, gài cắm các tiêu chí hạn chế nhà thầu khác, đồng thời thông đồng nâng giá vật tư, cây xanh để rút ruột ngân sách, chia chác lợi ích.

Hành vi thao túng này đã xâm phạm nghiêm trọng tính minh bạch của pháp luật đấu thầu, làm méo mó môi trường kinh doanh và làm xói mòn niềm tin của xã hội vào công tác quản lý đầu tư công. Luật sư cũng kiến nghị cần tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các cá nhân có chức vụ tại các cơ quan, đơn vị liên quan để xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chức vụ, tiếp tay cho sai phạm.

Bước đột phá của pháp luật: Bỏ trốn không đồng nghĩa với đình chỉ

Trước đây, khi bị can bỏ trốn, cơ quan tố tụng thường phải ra quyết định tạm đình chỉ điều tra, chờ bắt được mới tiếp tục xử lý. Trả lời câu hỏi vì sao hiện nay Nguyễn Công Minh vẫn bị truy tố dù đã xuất cảnh trái phép, TS.LS Đặng Văn Cường lý giải đây là một thay đổi mang tính đột phá của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

Cụ thể, theo Luật số 99/2025/QH15 và Thông tư liên tịch số 05/2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025), cơ quan điều tra hoàn toàn có quyền kết luận điều tra và Viện kiểm sát được phép truy tố, Tòa án được phép xét xử vắng mặt đối với những bị can, bị cáo đang bỏ trốn, không rõ tung tích và việc truy nã không mang lại kết quả.

"Nếu một người bị buộc tội có thể làm đình trệ toàn bộ quá trình giải quyết vụ án chỉ bằng cách bỏ trốn ra nước ngoài, quyền lực của pháp luật sẽ bị hạn chế, quyền lợi của Nhà nước, tổ chức bị thiệt hại khó được bảo vệ kịp thời. Sự thay đổi pháp luật này là vô cùng cần thiết" - Luật sư Cường nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc xét xử vắng mặt vẫn là một ngoại lệ và phải tuân thủ nghiêm ngặt các trình tự pháp lý. Các cơ quan tiến hành tố tụng không được suy luận "bỏ trốn là nhận tội", mà vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chứng minh tội phạm thông qua hệ thống chứng cứ vững chắc, toàn diện và có khả năng kiểm chứng. Đặc biệt, quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội, như quyền có người bào chữa (hoặc chỉ định luật sư), vẫn phải được đảm bảo tuyệt đối.

Truy vết người và tài sản xuyên biên giới

Nói về tính khả thi của việc thi hành án khi bị cáo đang nhởn nhơ ở nước ngoài, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho biết đây là một thách thức không nhỏ. Việc đưa tội phạm từ nước ngoài về thi hành án không thể chỉ dựa vào một bản án trong nước mà phải dựa vào hệ thống các điều ước quốc tế, thỏa thuận hợp tác song phương và cơ chế dẫn độ, chuyển giao người bị kết án của từng quốc gia.

Dù Nguyễn Công Minh đã bị đề nghị truy tố vắng mặt, lệnh truy nã vẫn còn nguyên hiệu lực. Khi bản án có hiệu lực pháp luật, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục phối hợp với các tổ chức quốc tế để truy bắt.

Đồng thời, đối với đại án kinh tế gây thiệt hại khủng khiếp này, công tác trọng tâm là phải áp dụng ngay các biện pháp tương trợ tư pháp quốc tế để xác minh, truy tìm, phong tỏa và thu hồi khối tài sản khổng lồ đã bị các đối tượng tẩu tán ra nước ngoài.